De Aarde en Haar Volken, Jaargang 1877 by Various

V >> Various >> De Aarde en Haar Volken, Jaargang 1877

Pages:
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65

De naam van den pope Zarko is in den jongsten oorlog beroemd
geworden, als die van den gelukkigsten en den bedachtzaamsten onder de
verschillende legerhoofden. Archimandriet van het klooster te Banja,
waar hij ook gewoonlijk verblijf hield, was hij de eerste, die de
vaan des opstands plantte; met honderdzestig vrij wel uitgeruste en
op kosten der kerk gewapende manschappen, verschanste hij zich in de
bergpas van Therina, boven het dorp Rahodina. Zijn eerste wapenfeit was
het verslaan van een regiment kavalerie, dat van Constantinopel naar
Albanie, en van Albanie naar Bosnie was gezonden. Gedurende de eerste
twee maanden van den oorlog, leed hij geene enkele nederlaag; zijn
hoofdstreven was steeds gericht op het verbreken van de communicatien
der Turken tusschen Rumelie en Bosnie, en op het openhouden der wegen,
die van Servie naar Montenegro voeren. Zarko vatte zelfs het stoute
plan op, een aanval te wagen op de vesting Vichgrad, en had met dat
doel ruim tweeduizend man onder zijne bevelen vereenigd. Aan moed,
onverschrokkenheid en zeldzame tegenwoordigheid van geest paarde
hij eene aangrijpende, mannelijke welsprekendheid; door zijne van
geestdrift tintelende toespraken en proklamatien ontvlamde hij
allerwege de harten der servische landlieden. Om eenig denkbeeld te
geven van den eigenaardigen toon dezer priesterlijke oproepingen,
laat ik hier eenige zinsneden volgen uit de proklamatie, die Zarko
uitvaardigde, toen hij het klooster van Banja verliet en het teeken
tot den opstand zou geven. Deze dokumenten, zoo vaak verwaarloosd
en veronachtzaamd, geven doorgaans een trouwer beeld van de zeden,
de stemming en denkwijze des volks en van den toestand des lands,
dan zelfs eene uitvoerige ethnografische studie doen kan.

"Laat alle de volken het vernemen, en laat de gansche wereld
het weten, dat de servische natie bestemd is om in vrijheid te
leven. Broeders! het is reeds vele jaren geleden, dat de groote slag
geleverd werd in de vlakke velden van Kossowo; maar sedert dien dag
lijdt ons volk onophoudelijk allerlei ongerechtigheid, berooving en
mishandeling van de zijde der verdorven Osmanlis; iedere voetbreed
gronds is gedrenkt met de tranen en het bloed onzer vaderen. De Turken
schenden en vertrappen ten allen tijde het geloof, de vrijheid,
de eer en de have der kinderen van de Nemantchy, tot schande voor
het geheele volk. Nu dan, de ure der wrake heeft geslagen! Luister,
o mijn volk! vat de wapenen op, want het loon van den strijd is de
vrijheid der gansche natie! Wij zullen het geloof, de rechten, de eer
en de have van iedereen eerbiedigen. Maar wie zich in de worsteling
vijandig tegen ons zal stellen, die zal zijn verraad met zijn leven
boeten. Staat dan op, Serviers en Montenegrijnen! besproeit de graven
en woonsteden onzer vaderen met het bloed der snoode tirannen; aan
ons behoort het land; met ons is het recht, met ons is God!"

Het valt niet moeilijk te beseffen, welken indruk zulke woorden, uit
den mond van een archimandriet, moesten maken op de hartstochtelijke,
prikkelbare, door eeuwenlangen druk verbitterde, en van nature
krijgshaftige, christelijke bevolking, die in den priester tevens den
soldaat, en in den soldaat een der dignitarissen van de orthodoxe
Kerk eerde. Overigens was Zarko niet de eenige, die destijds het
kruis voor den degen verwisselde. De pope Milo en de higoumenos
Melantya streden mede in de gelederen, en onder de Montenegrijnen
was er schier geen enkele priester, die werkeloos toeschouwer wilde
blijven. Vooral in de aan Albanie grenzende streken, waar de oude zeden
zuiverder bewaard zijn gebleven dan in het meer naar de Adriatische-zee
gelegen gedeelte, vertoont zich de echte, oude Montenegrijn in al de
eigenaardigheid van zijn karakter. Daar hebben en de kleederdracht, en
de gebruiken, en de aloude traditien en volksmeeningen nog schier al
haar oorspronkelijkheid en zuiverheid behouden; maar hoewel de popen
daar, in nog meerdere mate dan elders, aan de worsteling deelnamen,
belette dit hun niet, tevens hunne geestelijke bediening waar te
nemen. Zij verrichten de gebeden voor de gesneuvelden en zijn dikwijls
bij de weeklachten der dooden tegenwoordig.

Maar niet alleen de priesters, ook de vrouwen nemen, naar
montenegrijnsche zeden, deel aan den krijg. Niet zelden nemen zij
zelven het geweer ter hand, maar haar eigenlijke taak bestaat toch
voornamelijk in het aanvoeren van de noodige levensbehoeften voor de
troepen, dikwijls van groote afstanden; in het verbinden en verzorgen
der gekwetsten; in het laden der geweren tijdens het gevecht of het
overbrengen van brieven of bevelen:--zij vormen zoodoende een zeer
nuttig hulpleger, zoodat geen enkel man uit het gelid behoeft te
worden gemist. In de Pesmas of nationale zangen, waarvan ik reeds
meermalen gesproken heb, worden dan ook bij herhaling de moed en
toewijding der vrouwen geprezen; en elke nieuwe veldtocht, elke
nieuwe krijg tegen de Turken voegt aan die gouden legende den naam
toe eener nieuwe heldin, die zich in den strijd onderscheiden heeft,
en die nu voortaan blijft leven in de dankbare herinnering haars
volks. Tegenwoordig geschieden er geen plaatselijke aanvallen meer;
er wordt niet meer, als vroeger, op eigen hand krijg gevoerd: Vorst
Nikolaas, het door zijn voorganger begonnen werk voortzettende, heeft
eene andere orde van zaken ingevoerd; Montenegro is opgenomen in den
kring der europeesche mogendheden; en elke vijandelijke daad, door
een stam of dorp of zelfs door eene familie tegen de buren aan gene
zijde van de turksche of oostenrijksche grenzen gepleegd, zou niet
langer als een persoonlijk vergrijp, maar als eene schending van het
grondgebied van een vreemden staat worden beschouwd, en den oorlog ten
gevolge kunnen hebben. Zoo als ik reeds zeide, heerschte vroeger vrij
algemeen de gewoonte der razzias of zoogenaamde tchetas; op een gegeven
oogenblik, zonder dat daarvoor eene bijzondere aanleiding bestond,
trokken de manschappen uit een zeker aantal dorpen, tot de tanden
gewapend, over de grenzen, deden een inval op turksch grondgebied,
voerden de kudden en dikwijls ook de bewoners weg, roofden al wat zij
machtig konden worden, en keerden met hun buit naar hunne ongenaakbare
bergen terug, waar zij bijna voor elke vervolging veilig waren. Het is
ook waar, dat zij zeer dikwijls tot deze strooptochten door den nood,
door nijpend gebrek en honger gedreven werden, wanneer de schrale oogst
was mislukt, of eene epidemie de bebouwing der akkers onmogelijk had
gemaakt. Reeds Danilo had deze razzias ten strengste verboden, en ze
strafbaar gesteld als gewapenden diefstal. De regeerende Vorst heeft
in dit opzicht nooit met ernstige moeilijkheden te kampen gehad;
zoo er nog altijd gewapende invallen op het turksch grondgebied
plaats grijpen, dan hebben die toch niet meer het karakter van een
geregelden strooptocht, maar slechts van persoonlijke aanslagen tegen
eens anders eigendom.

INHOUD

Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer
De Merinos in Spanje
Dalmatie
Blanken en kleurlingen (Vervolg van jaargang 1876)
Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer (Vervolg)
Herinneringen van den Stillen-Oceaan
De uitvinder der alpakawol
Dalmatie (Vervolg)
Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen
Blanken en kleurlingen (Vervolg)
Herinneringen van den Stillen-Oceaan (Vervolg)
Reis door Griekenland
Dalmatie (Vervolg)
Een bijschrift bij een plaat
Montenegro
Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen (Vervolg)
Drie Toskaansche steden. Empoli.--San-Gimignano.--Volterra.
Blanken en kleuringen (Vervolg)
Schipbreuk van de Cospatrick
Reis door Australie
Reis door Griekenland (Vervolg)
Montenegro (Vervolg)

AANTEEKENINGEN

[1] Eene soort van likeur, aldus genoemd naar het beroemde
Karthuizerklooster la Chartreuse, waar zij vervaardigd wordt.

[2] Zie Aarde, 1876. bl. 120.

[3] Twee onvertaalbare amerikaansche termen, Carpet-bagger beteekent
letterlijk iemand met een trypen reiszak (carpet-bag); figuurlijk
dus iemand, die zijne gansche bezitting in zulk een zak bergen kan,
met andere woorden, een gelukzoeker, een schooier. Het woord heeft
echter vooral eene politieke beteekenis, en wordt dan bij voorkeur
gebruikt tot aanduiding van de avonturiers en politieke raddraaiers
uit de noordelijke staten, die in het Zuiden met grooten ijver
de zaak der negers voorstaan tegenover de blanke bevolking. Bij
uitbreiding geldt het van de noordelijke republikeinsche partij in
't algemeen. Scalawag heeft ongeveer dezelfde politieke beteekenis;
vanwaar dit woord is afgeleid, is mij onbekend. (Vert.)

[4] Een rechterlijk ambtenaar, die uitvoering moet geven aan de
beslissingen van de hoven der Vereenigde-Staten. Zijne functien komen
overeen met die van een sheriff; in elk der rechterlijke districten
van de Vereenigde-Staten bevindt zich zulk een maarschalk. (Vert.)

[5] Een soortgelijke toestand is in de model-republiek niet vreemd:
Zuid-Carolina en ook Louisiana verkeeren op dit oogenblik (Januari
1877) in hetzelfde geval. (Vert.)

[6] De uitdrukking is ontleend aan de geschiedenis der engelsche
omwenteling van de zeventiende eeuw, en beteekent een parlement of
wetgevende vergadering, die niet aan de vereischten van wettigheid
voldoet; bepaaldelijk eene onvoltallige vergadering, die zich niettemin
als wettig geconstitueerd beschouwt. (Vert.)

[7] De wet, waarbij de wederopneming der voormalige
Geconfedereerde-Staten in de Unie werd geregeld, en, althans in naam,
het militair gezag in het Zuiden werd opgeheven. (Vert.)

[8] De volgende schetsen zijn ontleend aan het verhaal eener reis, in
de jaren 1872-1874, door den franschen zeeofficier A. Pailhes gedaan.

[9] Tot aanduiding der verschillende steden en dorpen, zal ik, van de
drie of vier onderscheidene benamingen, steeds die gebruiken, die bij
de meerderheid der plaatselijke bevolking in zwang is. Nagy-Varad is
eene zuiver magyaarsche stad, en behoort dus haar magyaarschen naam
te behouden. Op de meeste kaarten komt zij voor onder haar duitschen
naam van Gross-Wardein.

[10] Siebenbuergen (zeven burchten). De hollandsche benaming Zevenbergen
is minder juist, en vermoedelijk eene verbastering van den duitschen
naam. Bij de Franschen heet het land Transylvanie, land aan gene zijde
der wouden; de magyaarsche naam Erdely beteekent ook land der wouden;
de Rumeniers noemen het Ardelia, het diepe land.(Vert.)

[11] Zoo als men weet, is dit in oostelijk Europa de naam voor
de zoogenoemde Heidens, bij ons onder den naam van Zigeuners, in
Frankrijk onder dien van Bohemiens, en in Spanje onder dien van
Gitanos bekend. (Vert.)

[12] Voor den burgeroorlog was Milledgeville de hoofdstad van
Georgie. (Red.)

[13] Bijnaam der negers in de Vereenigde-Staten.

[14] Twee riviertjes in Zuid-Carolina.

[15] Den 8sten Januari 1861 werd door eene batterij op het eiland
Morris, in de baai van Charleston, gevuurd op de federale stoomboot
Star of the West. Dit was het begin der vijandelijkheden in den
onafhankelijkheidsoorlog der zuidelijke staten. (Red.)

[16] Dit zal nu eindelijk het geval worden. Immers, naar hetgeen de
dagbladen melden, heeft de onlangs opgetreden President Hayes aan
de republikeinsche regeering van Zuid-Carolina den steun van het
bondsleger, waardoor zij zich alleen kon staande houden, onttrokken,
en heeft de gouverneur Chamberlain bereids de stad verlaten. (April
1877). (Red.)

[17] De naam Maori wordt doorgaans meer bepaald aan de oorspronkelijke
inwoners van Nieuw-Zeeland gegeven; onze schrijver breidt dien ook
over de bewoners van andere eilandengroepen uit. Wij zullen zijne
ethnologische beschouwingen over de afkomst enz. dezer volken
onveranderd wedergeven, zonder daarmede voor de juistheid dezer
beschouwingen te willen instaan. De bewoners der door hem genoemde en
ook nog van andere eilandengroepen in Polynesie behooren ongetwijfeld
tot den maleischen stam en zijn uit Azie, hetzij van de groote
Soenda-eilanden, hetzij van Indie, afkomstig. De tijd hunner verhuizing
is onzeker, maar schijnt in geen geval tot boven onze jaartelling op
te klimmen. Zie over dit alles het voortreffelijke werk: Voelkerkunde
von Oscar Peschel (Leipzig. Duncker &. Humblot 1877.) (Red.)

[18] Een meetkunstig lichaam, door zes parallelogrammen (vierhoeken)
ingesloten, waarvan de tegenoverstaande zijden gelijk en gelijkvormig
zijn.

[19] Voor eene beschrijving dezer ruinen van het oude Athene zij
het vergund den lezer te verwijzen naar de Aarde, jaargang 1867,
bladz. 169 en volg.

[20] Zie de plaat op bladz. 124, waar bij vergissing de naam van het
stadje Alnussa is gespeld.

[21] Geschreven half Juni 1877.

[22] De naamsafleiding blijft onzeker. De verklaring van den heer
Yriarte schijnt niet vrij van gezochtheid. De naam van zwarte bergen
is te zonderlinger, omdat de bergen van Montenegro kalkbergen, en
dus niet donker, maar lichtgrijs of wit van kleur zijn. Heeft men
die bergen zoo genoemd, toen zij vroeger met donkere pijnbosschen
waren bedekt? Of moet de naam in figuurlijken zin worden opgevat,
en beteekent zwarte bergen zooveel als bergen der ballingen, bergen
der verschrikkelijken? (Vert.)

[23] Pieta is de kunstterm voor de voorstelling, in beeld of
schilderij, van de Moedermaagd met het lijk des Heeren.

[24] Veiligheids- of waakzaamheidscommissies (vigilant committees)
noemt men in de Vereenigde-Staten de bijzondere vereenigingen, door
de burgers in de nieuwe volkplantingen opgericht, om voor de openbare
veiligheid te zorgen. Die commissies nemen de taak der justitie op
zich, en passen de beruchte Lynchwet in al hare strengheid toe. (Vert.)

[25] In de Vereenigde-Staten zijn er tweederlei soort van
gerechtshoven: die van de afzonderlijke staten en die van de unie
in haar geheel. De rechters in de federale gerechtshoven worden voor
hun leven door den President benoemd; het Congres alleen kan hen in
staat van beschuldiging stellen of uit hun ambt ontzetten. De federale
gerechtshoven oefenen deels geheel zelfstandig de rechtsmacht uit,
deels in overleg met de gerechtshoven van iederen staat: dit hangt af
van den aard en de waarde der zaak, waarover het geding loopt. Aan het
hoofd der federale rechtsmacht staat het Hoog-Gerechtshof (Supreme
Court) van de Vereenigde-Staten, dat te Washington is gevestigd en
uit een opperrechter (chief justice) en acht rechters bestaat, welke
laatsten tevens voorzitters zijn van de zoogenoemde Circuit-courts, of
kreitshoven. De Vereenigde-Staten zijn namelijk in negen rechterlijke
afdeelingen of kreitsen verdeeld, in elk waarvan tweemaal in het jaar
eene rechtszitting gehouden wordt. Californie, Oregon en Nevada vormen
te zamen de negende kreits (circuit).--Andere federale rechtbanken
zijn de District-courts, waarvan in elken staat er minstens een is, en
het Court of claims (Hof der grieven), dat uit vijf rechters bestaat,
die allen te Washington wonen; voor dit hof worden de klachten tegen
de regeering behandeld. (Vert.)